} catch (e) {}; //]]>

Kiểu mài hình khối trong chế tác đá quý (phần 1)

Chế tác đá trang sức (cũng được gọi là Mài ngọc) là quá trình theo đó một viên đá thô sẽ được cắt, mài, đánh bóng thành một viên đá trang sức. Quá trình này làm cho viên đá sẽ có một hình dạng nhất định, làm nổi bật sự lấp lánh và màu sắc của nó cũng như cho phép nó có thể dễ dàng đặt vào một món đồ trang sức.

Hình khối đặc trưng khi mài cắt kim cương


Trong bài viết này chúng tôi mang tới cho bạn những thông tin cơ bản trong việc chế tác một viên đá quý hay đá bán quý. Không giống như kim cương, đá quý hoặc bán quý có mầu sắc thường có tính chất quang học không cố định do vậy không có một công thức cố định về việc cắt mài cho từng loại đá. Chính vì vậy mà việc lựa chọn một hình khối cụ thể cho từng viên đá để sau khi chế tác nó trở lên hoàn hảo phụ thuộc vào rất nhiều yếu tố, trong đó yếu tố chủ quan của người thợ chế tác là quan trọng nhất. Tuy vậy bất kỳ người thợ nào cũng muốn chế tác viên đá sao cho:

  • Thể hiện được tối đa vẻ đẹp mầu sắc đặc trưng của viên đá
  • Thấy được phần lớn thể tích, trọng lượng viên đá khi nhìn từ phía trên xuống

Nói chung, có hai phong cách để gia công cắt mài viên đá, một là viên đá được hoàn thiện với nhiều mặt phẳng được đánh bóng và một cách khác là viên đá được hoàn thiện mà không có mặt phẳng nào (kiểu dạng như hột xoàn). Gần đây cũng xuất hiện một trường phái sử dụng những viên đá hoàn toàn không cắt gọt, giữ lại toàn bộ hình dạng tự nhiên của nó chỉ cần đánh bóng.
Việc cắt mài một viên đá cũng phụ thuộc rất nhiều vào hình dạng tự nhiên ban đầu của nó. Đối với những viên đá thô có mầu sắc hoàn hảo và xinh đẹp, cắt mài theo hình bầu dục (oval) thường là lựa chọn số một bởi nó tối đa hóa được vẻ đẹp và trọng lượng của viên đá. Đối với những viên đá thô chưa đạt tới sự hoàn hảo thì việc xem xét lựa chọn chế tác theo hình khối nào còn phụ thuộc vào độ lớn, vị trí các vết khiếm khuyết…
Dưới đây là các hình khối cơ bản được những người thợ chế tác sử dụng:


Cắt mài theo hình khối Brilliant (Round Brilliant Cut)

Từ “Round” trong ngôn ngữ ở miền trung nước Anh đươc viết là “Rounden” có nghĩa là bí mật. Các cách gọi khác của hình thức cắt mài này là (theo tiếng anh): Round cut, American Ideal Cut or American Standard Cut. Số lượng đạt tiêu chuẩn của các mặt phẳng cạnh trong một hình khối Brilliant là 57 mặt. Trong đó, phần trên có 33 mặt và phần dưới có 24 mặt. Phần trên có nhiệm vụ tán xạ ánh sáng thành nhiều mằu sắc khác nhau trong khi phần bên có nhiệm vụ phản xạ ánh sáng.
Không có thông tin chính thức về người phát minh ra kiểu cắt mài này, nhưng theo những tư liệu đáng tin cậy thì một người thợ chế tác ở thành phố Venetian tên là Vincenzio Perruzzi đã giới thiệu viên đá chế tác theo kiểu Billiant lần đầu tiên vào hồi thế kỷ thứ 18.

Tỷ lệ lý tưởng cho một viên kim cương chế tác kiểu Brilliant


Hình bên là tỷ lệ lý tưởng cho một viên kim cương chế tác theo kiểu Brilliant.
Nhà thiên tài toán học người Nga Marcel Tolkowsky đã ó tính toán việc cắt mài chế tác cần thiết để tạo ra hình dạng kim cương lý tưởng. Là một phần của luận án tiến sĩ về toán học của ông, Tolkowsky coi các tham số như chỉ số khúc xạ và liên kết góc là những thành tố quan trọng nhất để ánh sáng phản xạ và tán sắc trên viên đá. Đó là những yêu tố đặc trưng nhất của chế tác kiểu Brilliant.
Theo Tolkowsky chiều cao lý tưởng cho cho viên đá chế tác kiểu Brilliant là 58% của đường kính viên đá, mà trong đó phần chóp nhọn (pavilion) khoảng 43% và khoảng 14% đối với chiều cao của phần vương miện (crown). Con số 58% này có lẽ là tỷ lệ quan trọng nhất của một viên đá quý.
Phương pháp chế tác này cho phép tạo ra những viên đá có hiệu quả cao nhất về mặt quang học, nó cũng là cách chế tác đã được phát triển đặc biệt cho kim cương nhưng ngày nay cũng áp dụng cho những loại đá quý khác. Với thiết kế này, hiệu quả quang học gồm phản xạ, khúc xạ, tán sắc được đẩy lên tối đa khiến cho viên đá của bạn lấp lánh giống như nó đang nhảy múa trong ánh sáng.

Cắt mài theo hình khối quả trứng (Oval Cut)

oval_diamond
Một viên kim cương chế tác hình quả trứng (Oval cut)

Nghĩa theo tiếng Latin của từ “oval” là “quả trứng” hoặc nếu ta nhìn từ phía trên xuống, viên đá sẽ giống hình elip. Như vậy viên đá sẽ được cắt mài theo hình quả trứng. Số lượng mặt mài tiêu chuẩn của một viên đá chế tác theo hình quả trứng là 69. Đối với cách chế tác này, tỷ lệ hoàn hảo của chiều dài và chiều rộng nên khoảng 2:1. Tất nhiên điều này có thể thay đổi chút ít tùy thuộc và tính chất quang học của mỗi loại đá. Chế tác theo hình khối quả trứng cũng khiến viên đá trở nên rực rỡ như kiểu chế tác Brilliant. Hình khối này cũng khiến viên đá trở nên cân đối hơn, lấp lánh những tia sáng như có ánh lửa.

Cắt mài theo hình khối Baguette (hình que hoặc cây)


Baguette
Một viên đá Toumaline được chế tác theo hình khối Baguette

Baguette bắt nguồn từ tiếng Ý trong đó Baguetta có nghĩa là cái rod hoặc stick trong tiếng Anh, tức là cây gậy hoặc thỏi. Số lượng hợp lý các mặt phẳng đánh bóng cho kiểu hình khối này là 20. Thực sự kiểu chế tác này cũng chỉ là một dạng đặc biệt của chế tác theo hình khối vuông. Đa số các vết cắt mài hình thuôn là một bậc giảm tiết diện của viên đá, điều này có nghĩa là các mặt trên hình chóp được giảm tiết diện theo từng bước và song song với các cạnh theo kiểu hình kim tự tháp với chóp cụt. Kiểu chế tác Baguette phù hợp nhất với các viên đá đã có hình dạng thô tương tự kiểu như toumaline hoặc aquamarine.
Thổ dân châu Mỹ Navajo quan niệm rằng hình chữ nhật tương trưng cho nữ tính, trí thông minh do vậy hình khối này họ quan niệm đó là biểu tượng cho nữ thần.

Cắt mài theo hình khối vuông (Square Cut)

Square được xuất phát từ âm tiết tiếng La tin “exquadra” có nghĩa là một khối vuông. Số lượng hợp lý các mặt phẳng đánh bóng cho kiểu hình khối này là 57. Thực chất kiểu cắt mài này tương tự như Baguette, chỉ có điều các cạnh của viên đá hoàn toàn bằng nhau. Một số người quan niệm rằng hình khối này biểu tượng cho sự bình đẳng, công bằng, công lý, sự hài lòng hay sự thật.

Cắt mài theo hình khối tam giác (Trilliant Cut)

Một viên đá Tuamaline mầu xanh lá cây được chế tác hoàn hảo theo hình khối Trilliant

Số lượng hợp lý các mặt phẳng được đánh bóng cho kiểu chế tác này là 43. Hình khối chế tác này được dựa trên cơ sở một hình tam giác, các mặt hoàn thiện thường ngắn, góc mở hẹp tạo nên rất nhiều mặt phẳng phản xạ và khúc xạ ánh sáng khiến cho viên đá trở nên rực rỡ.
Mặt sau của viên đá sau khi chế tác thường nhọn và mỏng. Một số loại trang sức có mép vát thường được gắn viên đá chế tác kiểu này, mặc dù có ngạnh để bảo vệ viên đá nhưng chúng không làm giảm đi vẻ rực rỡ của viên đá.
Vì hình thức của kiểu chế tác này là một hình tam giác đều nên nó mang lại cho viên đá rất nhiều sự lấp lánh, phản chiếu và tán sắc. Kiểu chế tác này làm cho viên đá rực rỡ, cuốn hút mạnh mẽ, chỉ xếp sau kiểu chế tác Brillant. Do đó nó là một lựa chọn tuyệt vời cho những người thính sự lấp lánh nhưng muốn có một sự khác biệt. Kiểu này có những biến thể như: hình tam giác với các góc được bo tròn, cách điệu hình cái khiên hay tạo bậc trên bề mặt.
Kiểu chế tác này phù hợp với các loại đá sáng mầu như: Kim cương, Aquamarines, Sapphire trắng, Beryl…, những loại mà người thợ chế tác luôn cố gắng muốn làm chúng trở nên sáng lấp lánh rực rỡ.
Ngược lại cũng có những nghệ nhân sử dụng kiểu chế tác này để làm tăng hiệu quả phản xạ ánh sáng của các loại đá sẫm mầu như: Tanzanite, Spessartite Garnet, Rhodolite Garnet, Thạch anh tím.
Phát triển đầu tiên ở Amsterdam, thiết kế chính xác có thể khác nhau tùy thuộc vào đặc điểm tự nhiên mỗi viên đá và sở thích cá nhân của mỗi nghệ nhân. Nó có thể là một hình tam giác truyền thống với các góc nhọn hoặc một hình tam giác tròn hơn với 25 mặt trên đỉnh, 19 mặt trên phần nhô ra.
Một số cấu trúc kết đôi (tinh thể phát triển trong một tinh thể) của kim cương tự nhiên hình tam giác (gọi là “Macle”) là lý tưởng cho cho kiểu chế tác Trilliant.

Cắt mài theo hình khối trái lê (Pear Cut)

Một viên kim cương chế tác theo hình quả lê

Số lượng hợp lý các mặt phẳng được đánh bóng cho kiểu chế tác này là 71. Đây là một kiểu chế tác lai ghép, kết hợp giữa hai kiểu Oval và marquise, nó có hình dáng giống như một giọt nước lấp lánh. Một viên đá chế tác kiểu này được đánh giá là đẹp khi các mặt đánh bóng xếp thành hàng giống như các đai vòng. Có thể còn phải tùy thuộc vào tính chất quang học của mỗi loại đá, nhưng tỷ lệ hợp lý cho hai chiều dài và rộng thường là 1,5:1 đó là tỷ lệ hoàn hảo cho một hình ảnh sống động của viên đá.
Khi nạm vào nhẫn đeo tay, nó làm cho bàn tay có cảm giác thon và dài hơi, nó cũng rất phù hợp khi sử dụng cho dây chuyền và bông tai.
Mầu sắc của viên đá cũng tạo được hiệu ứng đáng kể khi sử dụng hình khối chế tác này.
Một thông tin khác, viên kim cương được chế tác lớn nhất thế giới Cullinan (được gắn trên cây vương trượng của Hoàng gia Vương quốc Anh) được chế tác cắt mài theo kiểu Pear.
Cũng có người gọi kiểu chế tác này là hình chiếc lá, nhưng theo chúng tôi gọi là hình trái lê là chính xác hơn.
(Còn nữa)

Có thể bạn quan tâm:

XEM CÁC SẢN PHẨM TRANG SỨC ĐÁ TỰ NHIÊN VIETGEMSTONE

Dũng Lê, admin - www.vietgemstone.com st

Chia sẻ:

Bài viết cùng danh mục:

Viết Bình luận